İçindekiler 12 bölüm
İzaha davet yazısı geldiğinde ilk iş, yazının içeriğine hemen cevap vermek değil; hukuki tebliğ tarihini, yazı türünü, ön tespit konusunu, dönemi ve referans numarasını kesinleştirmektir. Genel izaha davet yazısında tebliğ tarihinden başlayarak 30'uncu günün sonuna kadar açıklama yapılabilir veya izah yerine geçecek beyanname verilebilir. Bu süre; kayıtların, beyannamelerin ve kanıtların aynı dosyada eşleştirilmesi için planlı kullanılmalıdır.
İlk 24 saatte dört bilgiyi sabitleyin
Tebliğ tarihi: Elektronik tebligatın sisteme ulaştığı gün ile hukuken tebliğ edilmiş sayıldığı günü ayırın.
Yazı türü: VUK 370/a kapsamındaki İzaha Davet Yazısı mı, 370/b kapsamındaki SMİYB Ön Tespit Yazısı mı?
Ön tespit: Hangi dönem, vergi türü, işlem ve tutar sorgulanıyor?
Referans numarası: İzah, sonuç yazısı ve verilecek beyanname arasında bağlantı kuracak numara doğru mu?
İzaha davet yazısı ne anlama gelir?
İzaha davet, İdarenin bilgi, belge, bulgu veya verilerden hareketle verginin ziyaa uğramış olabileceğine dair yaptığı ön tespit hakkında mükelleften açıklama istemesidir. Süreç mükellefin başvurusuyla değil, Gelir İdaresi Başkanlığı veya Vergi Denetim Kurulu bünyesindeki Ön Tespit ve İzah Değerlendirme Komisyonunun işlemiyle başlar.
Yazı, kesinleşmiş vergi ve ceza kararı değildir. Bununla birlikte görmezden gelinebilecek bir bilgi talebi de değildir. Süresinde ve kanıtlı bir izah; ön tespit konusu yönünden vergi incelemesine veya takdire sevki önleyebilir. İzah yeterli bulunmazsa beyan ve ödeme şartları yerine getirilerek indirimli vergi ziyaı cezasından yararlanma imkânı gündeme gelir.
Tebliğ tarihi ve 30 günlük süre nasıl hesaplanır?
Süre hesabı, e-postanın veya SMS'in görüldüğü güne göre yapılmaz. Elektronik tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayılır. İzaha davet için 30 günlük süre bu hukuki tebliğ tarihinden başlar. Tebligat belgesi, zarf detayı ve görüntüleme kayıtları dosyaya alınmalıdır.
| Tarih | Ne yapılır? | Kanıt |
|---|---|---|
| Sisteme ulaşma günü | Elektronik tebligat kaydını indirin; bu günü otomatik olarak tebliğ tarihi kabul etmeyin. | E-tebligat zarfı ve sistem kayıtları |
| İzleyen 5'inci günün sonu | Elektronik tebligat hukuken yapılmış sayılır. | Hukuki tebliğ tarihi notu |
| Tebliğden başlayan 30 günlük dönem | İzah ve deliller hazırlanır veya izah yerine geçecek beyanname seçeneği değerlendirilir. | Süre takip tablosu ve sorumlu ataması |
| İzah değerlendirme sonuç yazısı | İzah kabul edilmediyse bu yeni yazının tebliğinden itibaren ayrı 30 günlük beyan ve ödeme süresi başlar. | Sonuç yazısı ve yeni son gün hesabı |
Takvimde tek son gün değil, iki olası son gün vardır
İlk 30 gün izah veya izah yerine beyanname içindir. Süresinde yapılan izah komisyonca en geç 45 gün içinde sonuçlandırılır. İzah kabul edilmezse sonuç yazısının tebliğinden itibaren yeni bir 30 günlük beyan ve ödeme dönemi doğar. Her iki tebligat ayrı takip edilmelidir.
Önce yazı türünü ayırın: 370/a ve 370/b aynı süreç değildir
| Konu | VUK 370/a İzaha Davet Yazısı | VUK 370/b SMİYB Ön Tespit Yazısı |
|---|---|---|
| Kapsam | SMİYB dışındaki ön tespit konuları | Sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge kullanma ön tespiti |
| İlk 30 günde seçenek | İzah yapılabilir veya izah yerine geçecek beyanname verilebilir. | Beyannamelerin düzeltilmesi ve ödeme esastır; ayrıca VUK 3 kapsamında delil sunmak için İdareye başvurulabilir. |
| 2026 parasal eşik | Genel izah için bu özel eşik uygulanmaz. | Belge tutarı 870.000 TL'yi geçmiyorsa veya geçse bile yıllık toplam mal ve hizmet alışlarının %5'ini aşmıyorsa süreç işletilebilir. |
| Sonraki haklar | İndirimli ceza için VUK 376 indirimi veya tarhiyat sonrası uzlaşma talep edilebilir. | VUK 376 indirimi talep edilebilir; tarhiyat sonrası uzlaşma uygulanmaz. |
Kaçakçılık fiilleriyle verginin ziyaa uğratılmış olabileceği hâller kural olarak izaha davet kapsamında değildir. SMİYB kullanma ön tespiti ise kanundaki özel şartlarla bu kuralın istisnasıdır. 2026'da 870.000 TL eşiği tek başına kesin sonuç vermez; toplam alışların %5'i testi de ayrıca yapılır. Hesapta vergiler hariç tutarlar ve aynı yıl içindeki önceki ön tespitler dikkate alınmalıdır.
İddia–kayıt–kanıt matrisi nasıl hazırlanır?
İzah metnini doğrudan yazmaya başlamak yerine, ön tespit tutanağındaki her iddiayı bir satıra taşıyan çalışma tablosu hazırlayın. Her satır; İdarenin neyi karşılaştırdığını, şirket kayıtlarında karşılığını ve iddiayı doğrulayan ya da çürüten bağımsız kanıtı göstermelidir.
| Ön tespit iddiası | Kontrol edilecek kayıt | Kanıt örneği | Sonuç |
|---|---|---|---|
| POS/banka tahsilatı ile beyan edilen satış arasında fark | Banka, POS, satış faturası, iade ve avans kayıtları | Ekstre, ödeme kuruluşu raporu, fatura, iade belgesi, sözleşme | Farkın vergili satış, avans, virman, iade veya dönem farkı olduğu tutar bazında gösterilir. |
| Alış faturası gerçek ticari işlemle desteklenmiyor | Satıcı cari hesabı, stok, gider, banka ve KDV kayıtları | Sözleşme, sipariş, sevk/teslim, depo girişi, banka ödemesi, yazışma | Mal veya hizmetin gerçekten alındığı ve işletmede kullanıldığı işlem zinciriyle açıklanır. |
| Beyanname ile e-defter arasında tutarsızlık | Yevmiye kayıtları, KDV hesapları, beyannameler ve düzeltme fişleri | Defter dökümü, berat, beyanname, hesap mutabakatı, dönem kapanış notu | Farkın kayıt hatası, dönemleme veya beyan eksikliği olup olmadığı belirlenir. |
| Kârlılık, gider veya matrah olağan dışı görünüyor | Gelir tablosu, maliyet, stok, kur farkı ve tek seferlik işlemler | Maliyet hesapları, sayım, değerleme, sözleşme ve yönetim kararı | Ticari açıklama, vergi uygulaması ve sayısal köprü aynı satırda kurulur. |
30 günlük belge hazırlık planı
Aşağıdaki plan yasal süreyi değiştirmez; dosyanın son güne kalmasını önlemek için iç çalışma takvimidir. Olayın kapsamına göre daha kısa süre belirlenmelidir.
| İç takvim | Çalışma | Çıktı |
|---|---|---|
| Gün 0–2 | Tebliğ tarihini, yazı türünü, dönemleri, vergi türlerini, tutarları ve referans numarasını çıkarın. | Tek sayfalık yazı özeti ve kesin son gün |
| Gün 3–7 | Defter, beyanname, e-belge, banka/POS, sözleşme ve alt sistem kayıtlarını koruma altına alın. | Dönem bazlı belge envanteri ve eksik listesi |
| Gün 8–14 | Ön tespit tutanağını kayıtlarla satır satır eşleştirin; karşılaştırma dosyalarını yeniden hesaplayın. | İddia–kayıt–kanıt matrisi ve tutar köprüsü |
| Gün 15–20 | Vergi ziyaı olup olmadığını; varsa etkilenen tüm vergileri, dönemleri, izah zammını ve beyan seçeneklerini değerlendirin. | Savunma, düzeltme ve mali etki seçenekleri |
| Gün 21–25 | İzah metnini kronolojik, sayısal ve ek numaralarıyla bağlantılı biçimde hazırlayın. | Taslak izah ve numaralı ekler dizini |
| Gün 26–27 | Mali müşavir/vergi danışmanı ve gerekiyorsa hukukçu ile çapraz kontrol yapın. | Onaylı nihai metin ve işlem kararı |
| Gün 28'den önce | Dijital Vergi Dairesi üzerinden gönderimi tamamlayın; son güne sistem riski bırakmayın. | Başvuru alındısı, zaman damgası ve gönderilen dosyanın kopyası |
Müşavire iletilecek belge dosyasında neler olmalı?
Dosya teslim kontrolü
☐ İzaha davet veya SMİYB ön tespit yazısı, tüm ekleri ve ön tespit tutanağı
☐ Elektronik tebligat zarfı, sisteme ulaşma ve hukuki tebliğ tarihi
☐ Referans numarası, dönem, vergi türü ve iddia edilen tutar özeti
☐ İlgili dönem beyannameleri, tahakkuklar, ödeme kayıtları ve varsa düzeltmeler
☐ Yevmiye/büyük defter kayıtları, mizan, hesap ekstreleri ve e-defter beratları
☐ Fatura/e-belge, sözleşme, sipariş, sevk-teslim, stok ve hizmet ifa belgeleri
☐ Banka, POS, ödeme kuruluşu, kasa ve cari hesap mutabakatları
☐ Karşı taraf yazışmaları ve işleme ilişkin ticari açıklamalar
☐ İddia–kayıt–kanıt matrisi ile ön tespit tutarına ulaşan hesaplama
☐ İzah metni, numaralı ekler listesi, gönderim alındısı ve tüm dosyanın değiştirilemez arşiv kopyası
İzah metni nasıl yapılandırılmalı?
Yazıyı tanımlayın: Tarih, sayı, ön tespit tutanağı ve referans numarasını belirtin.
Ön tespiti doğru özetleyin: İdarenin iddiasını değiştirmeden; dönem, vergi ve tutar bazında yazın.
Olay akışını açıklayın: İşlemin ticari nedenini, taraflarını, tarihlerini ve muhasebe kaydını kronolojik sırayla gösterin.
Sayısal köprü kurun: İdarenin bulduğu tutarla kayıtlarınızdaki tutarın neden farklı veya aynı olduğunu hesap tablosuyla açıklayın.
Kanıtı paragrafa bağlayın: Her önemli iddiadan sonra ilgili ek numarasını verin; ekleri yalnız dosyanın sonuna yığmayın.
Vergi sonucunu belirtin: Vergi ziyaı oluşmadığını düşünüyorsanız dayanağını; hata varsa etkilenen beyannameleri ve düzeltme planını açıkça yazın.
Talebi netleştirin: İzahın kabulünü ve ön tespit konusu yönünden inceleme/takdire sevk yapılmamasını somut sonuç olarak isteyin.
İzah, Dijital Vergi Dairesi'nde “Bilgilerim / İzaha Davet İşlemleri” alanından elektronik olarak yapılabilir. Başvuru ekranına yüklenen dosyalar ile şirket arşivindeki nihai dosyaların aynı sürüm olduğundan emin olun. Sözlü açıklama yapılmış olsa bile sunulan belgeler ve görüşme notu ayrıca arşivlenmelidir.
İzah kabul edilirse veya reddedilirse ne olur?
| Sonuç | İşlem | Kritik kontrol |
|---|---|---|
| Vergi ziyaı olmadığı kabul edilir | Ön tespit konusu yönünden vergi incelemesine veya takdire sevk yapılmaz. | Sonuç yazısını ve dayanak dosyasını saklayın. |
| İzah yeterli bulunmaz | Sonuç yazısının tebliğinden itibaren 30 gün içinde eksik/yanlış beyan düzeltilip vergi ve izah zammı ödenirse vergi ziyaı cezası %20 uygulanır. | Ön tespit tutarını etkileyen tüm vergiler ve referans numarası beyannamede yer almalıdır. |
| İzah yapılmaz ve beyanname verilmez | Vergi incelemesine veya takdir komisyonuna sevk gündeme gelir. | Süre dolmadan seçenek analizi yapılmalıdır. |
| Vergi/izah zammı 30 günde ödenmez | %20 esaslı ceza %50 esas alınarak ikmal edilir; izah zammı gecikme faizine dönüşür. | Beyan kadar ödeme günü ve banka kanıtı da takvime alınmalıdır. |
İzaha davet kapsamında verilecek beyannamede “Özel Onay + İzah” veya düzeltme beyannamesinde “Özel Onay + İzah + DZT” seçimleri ile ön tespit tutanağındaki referans numarası kullanılmalıdır. Referans numarasının atlanması indirimli ceza uygulamasını etkileyebilir.
İzaha davet geldikten sonra pişmanlık yolunu varsaymayın
Ön tespit konusu İdarenin bilgisine girdiği için izaha davet edilen mükellef bu konu hakkında VUK 371 kapsamındaki pişmanlık hükümlerinden yararlanamaz. Düzeltme kararı, izaha davet referansı ve VUK 370 şartlarıyla birlikte planlanmalıdır.
En sık yapılan hatalar
SMS veya e-posta gününü tebliğ tarihi saymak: Elektronik tebligatın hukuki tebliğ tarihi ayrıca hesaplanmaz.
370/a ile SMİYB ön tespit yazısını aynı görmek: İzah ve düzeltme yolları birbirine karıştırılır.
Ön tespit tutanağını parçalamamak: Hangi dönem ve verginin hangi veriyle sorgulandığı belirsiz kalır.
Genel savunma yazmak: “Kayıtlarımız doğrudur” denilir fakat tutar köprüsü ve bağımsız kanıt sunulmaz.
Ekleri izahla bağlamamak: Belgeler sunulur ancak hangi iddiayı desteklediği numaralandırılmaz.
Yalnız bir beyannameyi düzeltmek: Ön tespit konusunun etkilediği diğer vergi ve dönemler kontrol edilmez.
Referans numarasını atlamak: Beyanname ile izaha davet dosyası arasındaki eşgüdüm bozulur.
Son gün göndermek: Dosya boyutu, imza, format veya sistem sorunu için hareket alanı kalmaz.
Beyan edip ödemeyi geciktirmek: %20 ceza ve izah zammı avantajı kaybedilebilir.
İzaha davet dosyanızı süre dolmadan hazırlayın
Tebliğ tarihinin ve yazı türünün doğrulanması, ön tespitin muhasebe kayıtlarıyla eşleştirilmesi, kanıt dosyasının kurulması ve beyan seçeneklerinin mali etkisinin hesaplanması için vergi danışmanlığı kapsamında yazı ve eklerini birlikte inceleyebiliriz.
Resmî kaynaklar
Gelir İdaresi Başkanlığı: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, Madde 107/A ve 370
Gelir İdaresi Başkanlığı: 519 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği
Gelir İdaresi Başkanlığı: Elektronik Tebligat Sistemine İlişkin Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği
Kontrol tarihi: 20 Ekim 2026. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Yazı türü, ön tespit konusu, tebliğ şekli ve somut deliller işlem yolunu değiştirebilir; süre dolmadan olay özelinde profesyonel değerlendirme yapılmalıdır.
Bu rehberi ağınızla paylaşın
Platformunuzu seçin; başlık, bağlantı ve makale görseli paylaşıma hazır gelsin.
Bu konuda danışmanlık ister misiniz?
WhatsApp veya telefon üzerinden bize ulaşabilir, dilerseniz kısa formu doldurarak talep oluşturabilirsiniz.
